TÜTÜN DOSYASI II- İHRACATÇI ÜRETİCİYE MUHTAÇ!

Toprakla Gelen 27 Ağustos 2018

 

 

Tütün Dosyası 1. Bölümünü Okumak İçin Tıklayınız

 

SİNAN DOĞAN

FOTOĞRAFLAR: SEMA DOĞAN

Tütün alanlarını sınırlandırmayı, üreticiyi desteklerden mahrum etmeyi, tütün fiyatını baskı altına almayı, Tekel’in varını yoğunu satmayı ve sigara piyasasını uluslararası tekellerin egemenliğine sunmayı hedefleyen Tütün Yasası’nın en hararetli destekçileri ihracatçılardı. “Bindikleri dalı kestiklerinin” farkına vardıklarında artık çok geçti. Köylü tütünden kaçtıkça, ihracatçı yurtdışı siparişlerini bile karşılamakta zorlandı. Çare avans alımları ile üreticiyi tütünde tutmak oldu.

Tütün Eksperleri Derneği Başkanı Servet Yaprak’a göre tütünde milat 2002 yılı. Yaprak, “Tütün Yasası ile destekleme alımları sona erdi. Tekel özelleştirildi. 2003’te 334 bin üretici, 150 bin ton tütün üretirken; bugün hepsi sözleşmeli üretim yapan 51-52 bin üretici kaldı. 2002’den bu yana alanlar azaldı, üretici sayısı ve toplam üretim geriledi. Miktar olarak ihracat azaldı. Ama üretim bir yerde durdu. Neden yok olmadı? Bunun sebebi uluslararası tütün işi yapan firmalar. Bu firmalar dünyanın her yerinden tütün alıyorlar. Amerikan blend sigaralarda Türk tütününün bir eşik değeri var. O harmanların devam etmesi için Türk tütününün kullanımı şart” şeklinde özetliyor gelinen noktayı.

Azalan sadece üretici değil. Tütün alımı yapan firma sayısı da hızla gerilemiş durumda. Yaprak’ın verdiği bilgiye göre 54 tütün alımı yapan firmadan geriye 11-12 aktif alım satım yapan firma kalmış.

Tüccarın en büyük teşviği avans vermesi olmuş. Üretici Gaffur Özkan, tüccarın verdiği avansın önemine dikkat çekiyor: “Neden tütünden vazgeçmiyorum? Zamanı gelince herkes vazgeçer. Ama direniyoruz. Neden direniyoruz? Avans alıyoruz çünkü. Onu ödemek için mecbursun mücadele etmeye. Üretici bırakıp gidemiyor”.

Avansın 4-5 yıldır yaygınlaştığını dile getiren Servet Yaprak da, yüksek avansın yaratabileceği sıkıntılara dikkat çekiyor: “Yüksek avansa mesafeli bakıyoruz. Yüzde 50-70 civarında avanslar üretici açısından baskı; tüccar açısından risk demek. Üretici alacağı tütün parasının yarıdan fazlasını daha ürünü teslim etmeden alıp harcamış oluyor. Bu sistem üreticinin iyi geçmeyen bir sezonda borçlanması anlamına geliyor.”

Türkiye’nin tütün ihracatı 500 milyon dolar seviyelerinde. 2017 rakamlarına göre 51 milyon kilo ihracata karşı 352 milyon dolar gelir elde edilmiş. Tütün, fındık ve üzümle beraber Türkiye’nin ihracat rekortmeni tarım ürünlerinden. İhracatçı, avansın yanı sıra sözleşme fazlası tütünleri de alarak üreticiyi koruyup kolluyor.

Gaffur Özkan, tütün alımlarının şenlik havasında geçtiği günleri anımsıyor: “Destekleme döneminde tüccar Tekel’in fiyatının altına inemezdi. Tütün fiyatı tatmin ediciydi. Bu yörede 2.500 balya tütün alınıyordu. Her balya 50-55 kilo. 10-15 tüccar, bir de Tekel’in adamları…Piyasa açılışı şenlik gibi oluyordu. Geçen sene ürünün kilosunu 18 liraya sattık. Bu sene sözleşmelerde 21 lira yazıyor. Fiyat 50 lira olsa bile bırakan bir daha gelmez. Ama en azından 25-30 lira olsa üretici tütün dikmeye devam eder.”

Üretici Fatih Peker de girdilerin pahalı olduğunu, dikme yevmiyesinin 60-70 liraya, kırım yevmiyesinin 90-100 liraya kadar çıktığını belirtiyor.

REKOLTE AZ, TÜTÜN KALİTELİ

Tütündeki üretim düşüşü tüccar ile üreticiyi “kader ortağı” yapmış. Ege’de bir önceki sezon 45 milyon kilo olan üretimin 2017 ürününde 64 milyon kiloya kadar çıktığı tahmin ediliyor. Tüccar üreticiyi mağdur etmemiş, sözleşme fazlası tütünü satın almış. 2018 ürününde ise iklim koşullarından dolayı üretimin daha az olması bekleniyor. Üretici Fatih Peker, geçen sezona göre daha az tütün beklediğini, verimin düşük ama kalitenin iyi olduğunu söylüyor.

Tütün Eksperleri Derneği Başkanı Yaprak, 2017 ürün sezonunda rekoltede yüzde 40’ a yakın artışın çeşitli sıkıntılar yarattığını belirterek, şunları söylüyor: “Zamansız yağışlar ve doludan dolayı Ege’de öngörülenin çok üstünde verim oldu. Bazı bölgelerde bu durumun kaliteye ve dolayısıyla fiyatlara etkisi oldu.  Önceki yıllarda üreticinin bu işten soğuması, tütünün emek yoğun ürün olmasından dolayı tüccar ürünü yukarı fiyattan almayı tercih etti. Bu durum üreticide yüksek fiyat beklentisi yarattı. Bazı bölgelerde fiyat konusunda sıkıntılar çıktı. Bazı ellerdeki kayıp, neviyata, dolayısıyla fiyata yansıdı. Tütün Kurumu’nun Tarım Bakanlığına devri ile birlikte konuyla ilgili Gıda kontrol Genel Müdürlüğü bilgilendirildi. Genel Müdür sahaya inip, bölgede incelemeler yaptı”.

Yaprak’ın anlattığı örnek tütünün beklenmedik verim artışı veya kalite kayıplarından dolayı ne kadar hassas bir ürün olduğunu ortaya koyarken, köylünün üretime devam etmesi için fiyatın ne denli önem taşıdığını gösteriyor.

 TÜTÜN DOSYASI’NDA YARIN: 

ARNAVUTLAR RAKİP, LÜBNAN MODEL OLUR MU?

 

Tütün Dosyası 1. Bölümünü Okumak İçin Tıklayınız

 

Benzer Yazılar


Yorum yapın

Haber Bülteni

Toprakla Gelen sitesinde paylaşılan son dakika haberleri ve özel röportajları anında posta kutunda görmek ister misin?


Sosyal Medyada Biz