LYME HASTALIĞI : 21. YÜZYILIN YENİ SALGINI

Toprakla Gelen 05 Aralık 2018

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yaklaşık 365 çeşit hastalığın taklitçisi olarak belirtilen LYME hastalığı, 10 milyonun üzerinde Türk vatandaşını tehdit ediyor. Konu ile ilgili araştırmalarını “LYME Hastalığı İklim Değişiminin İlk Pandemisi’ isimli kitapta toplayan ve hastalığa sebep olan spiroket bakterinin insanlığın sonunu getirecek kadar tehlikeli olduğu uyarısında bulunan Dokuz Eylül Üniversitesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barbaros Çetin, Sağlık Bakanlığı’nın hızla harekete geçerek acilen LYME ile Mücadele Eylem Planının hazırlanması gerektiğini belirtiyor.

2007 yılından beri LYME hastalığı ile ilgili çalışmalar yapan yazılı ve görsel basındaki demeçlerinin yanı sıra Tıp Fakülte’lerinde verdiği farkındalık konferansları veren Prof. Dr. Barbaros Çetin, bir an önce LYME klinik ve laboratuarlarının kurulması gerektiğine dikkat çekiyor. 2016 yılından beri LYME hastalığı ile ilgili Uluslar arası Tıp Konferanslarına yazılı ve poster bildirilerimle katılıyor. Ayrıca , ICD11 Borreliosis Kodlarında (veya Ad Hoc Komitesinde) Sağlık Eşitliği için Ad Hoc Komitesi, LYME ve Relapsing Fever Borreliosis için ICD kodlarını iyileştirmek ve yetersiz kodların oluşturduğu İnsan Hakları ihlallerini ele almak için oluşturulmuş uluslararası, gönüllü,profesyonel bir komite üyeliğinin yanı sıra Cenevre’deki toplantılarda Ad Hoc Committe delegesi olarak yer alan Prof. Dr. Barbaros çetin, TOPRAKLA GELEN’in sorularını yanıtladı…

TOPRAKLA GELEN: Hocam LYME hastalığı nedir?

BARBAROS ÇETİN: Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yayınladığı raporlarda salgın hastalıkların insanlık tarihinde bugüne kadar görülmemiş bir hızla yayılmaya başladığını ve 1970’lerden itibaren insanlığın 39 yeni bulaşıcı hastalık türüyle karşı karşıya olduğunu belirtti. 2014 yılı gündemini “Vektörel Hastalıklara “ayıran Dünya Sağlık Örgütü, her yıl 1 milyardan fazla insana bu hastalıkların bulaştığını ve en az 1 milyon kişinin bu hastalıklardan hayatını kaybettiğini duyurdu. Küresel İklim Değişikliği’nin önlenemez hızı nedeniyle de bu rakam sürekli artmaya başladı.

Dünya Sağlık Örgütü’nün özellikle üzerinde durduğu hastalıklardan biri de LYME Hastalığı. 1970’li yıllarda ABD’nin Connecticut eyaletinde LYME kasabasında gençlerde yaygın şekilde romatizma benzeri bulguların ortaya çıkması ile başlayan araştırmalar sonucu, bu hastalığa 1981 yılında Dr. Burgdorferi tarafından tespit edilen “Borrelia burgdorfer” isimli bakterinin sebep olduğu anlaşıldı. İsviçre Alplerinde bulunan beş bin 300 yaşındaki buz adam fosili ise LYME’ın tarihini çok daha eskiye taşıdı. Buz Adam’ın otopsisinde bu bakterinin bulunması bakterinin binlerce yıldır yaşadığını ortaya koymuştur.

29 Mayıs 2014 tarihinde dünya basınında yer alan bir haber de; Oregon Devlet Üniversitesinden Biyolog Profesör George Poinar’ın Dominik Cumhuriyet’inden toplamış olduğu 15-20 milyon yıl öncesine ait Amber ( Sertleşmiş Çam reçinesi) örnekleri içerisinde bulunan 4 kene örneğinden birinde Lyme’a neden olan Borrelia bakterisinden bahsediyordu. Biyolog Prof.Dr. Poinar bulmuş olduğu bu fosil spiroket bakteriye “Palaeoborrelia dominicana” ismini verdi. Bu bilimsel çalışma “Journal of Historical Biology” dergisinde yayınlandı. Bu çalışma dünya bilim çevrelerinde geniş yankı uyandırdı. Bu büyük keşif LYME Hastalığına neden olan bakterinin insanlık tarihinden daha eski olduğunu ortaya koydu.

Dünya’da başka hiçbir canlıya benzemeyen Borrelia bakterisi kromozom yapısının, protein yapısının ve lipid yapısının farklılığıyla bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Sürekli protein yapısını değiştiren, vücut hücrelerinin yapı taşlarını çalan, kendi parmak izini diğer hücrelere kopyalayan bu ultra süper bakteri ile mücadele etmeye çalışıyoruz. Şu anda hastanelerin dolup taşmasına sebep olan hastalıkların çoğunun arkasından bu bakteri çıkıyor. Önümüzdeki tablo Borrelia’nın insanlığın geleceğini ciddi şekilde tehdit ettiği yönünde…

TOPRAKLA GELEN– Dünya Sağlık Örgütü’nün LYME hastalığıyla ilgili yaklaşımı nedir?

BARBAROS ÇETİN– Yapılan taramalarda LYME’ın beklenenden çok daha yaygın olduğunun ortaya çıkması sağlık organizasyonlarını paniğe düşürmüş ve bu nedenle bazı gelişmelerde gecikmeler yaşanmıştır. Bu noktada sivil toplum örgütleri ve siyasi otoritelerin devreye girmesi ile gerek tedavi sürecinin işletilmesi, gerekse gerçek sayının ortaya çıkması mümkün olmuştur. Örneğin, ABD Salgın Hastalıkları Önleme Merkezi’nin (CDC) LYME’ın üzerinde gitmeye başlamasıyla ABD’de her yıl 300 bin kişinin hastalığa yakalandığı ortaya çıkmıştır. Tanı konmamış kişilerle birlikte bu rakamın her yıl 4 milyona yakın olduğu tahmin edilmektedir. ABD’de ıllık yapılan LYME testi miktarı 3 milyon civarındadır. Sağlık bildirimlerinin daha sıkı olduğu Almanya’da ise her yıl 1 Milyon yeni LYME hastası resmi kayıtlara geçmektedir. Yani, 1975-80’li yıllarda ABD’nin Connecticut eyaletinin LYME kasabasın da başlayan ve bir türlü ülkelerin sağlık otoriteleri tarafından kabul görmeyen hastalık, 18 Haziran 2018’de (teşhisinden yaklaşık 40 yıl sonra) Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) “Kronik LYME Hastalığı” ile ilgili üç ICD kodu (ICD11’in 11.revizyonu) kabul etmesiyle, şimdilik mutlu sonlandı… Dünya Sağlık Örgütüne üye diğer ülkeler gibi, TÜRKİYE’de 2022 yılına kadar, bu kararın gereklerini yerine getirmek zorunda…

TOPRAKLA GELEN– Hastalık neden büyük taklitçi olarak adlandırılıyor?

BARBAROS ÇETİNLYME hastalığını sadece keneler değil, sivrisinek ve diğer kan emen canlılar da taşıyabilir. Aradan geçen 40 yılda LYME hastalığının sadece romatizma benzeri tabloya yol açmadığı, aynı zamanda vücuda yerleştiği bölgeye göre birçok farklı belirti ile ortaya çıkabileceği anlaşıldı. Bu belirtilerin birçoğunun diğer hastalıklarla karıştırılması nedeniyle hastalık Dünya’da “Büyük Taklitçi “ ismiyle anılmaya başlandı. Şu ana kadar yapılan araştırmalar LYME hastalığının 350’den fazla hastalığı taklit edebileceğini gösterdi. Taklit ettiği bu hastalıkların başında günümüzde hızla yaygınlaşan Kronik Yorgunluk, Huzursuz Bacak Sendromu, Epilepsi, MS, ALS, Lupus, Alzheimer, Parkinson, Romatoid Artrid, Otizm, Hiperaktivite ve Dikkat dağınıklığı, Kalp hastalıkları, Kalp Krizi, Behçet hastalığı, Alerji, Beyin tümörü, Migren, Tiroid hastalıkları, Kronik baş ağrısı, Fetus ölümü ve düşük , bir çok cilt ve kas hastalığı gelmektedir. Özellikle son 10 yılda, dünyanın birçok ülkesinde yüzlerce bilim insanı, bu hastalığı anlayabilmek için büyük çabalar harcamaya başlamış, bu konularda binlerce bilimsel yayın bulunmaktadır.

TOPRAKLA GELEN– Sanıldığından daha yaygın bir hastalıkla karşı karşıyayız öyleyse…

BARBAROS ÇETİN– Yapılan taramalarda LYME ‘nin beklenenden çok daha yaygın olduğu ortaya çıktı. Örneğin, ABD Salgın Hastalıkları Önleme Merkezi’nin Lyme’nin üzerinde gitmeye başlamasıyla ABD’de her yıl 300 bin kişinin hastalığa yakalandığı ortaya çıkmıştır. Tanı konmamış kişilerle birlikte bu rakamın her yıl 4 milyona yakın olduğu tahmin edilmektedir. ABD’de yapılan yıllık LYME testi miktarı 3 milyon civarındadır. Keneler, sivrisinek ve kan emen hayvanların vücudunda, anne sütünde, insan gözyaşında dahi bulunan bu bakteri organ nakli ve cinsel yolla da bulaşabilmektedir.

TOPRAKLA GELEN: Hastalığın tedavisi var mı?

BARBOROS ÇETİN– Hastalığın bir hafta içinde fark edilmesi halinde antibiyotik ve çeşitli tedavisinin uygulanabilirken hastalığın daha sonraki dönemlerde fark edilmesi halinde tedavi zorlaşıyor.

TOPRAKLA GELEN– Dünyaca ünlü isimlerin bu hastalıkla mücadele ettiğini belirtiyorsunuz.


BARBAROS ÇETİN– George W. Bush, Yolanda Foster, Alec Baldwin, Richard Gere, Avril Lavigne, Parker Posey, Daryl Hall, Amy Tan, Micheal Fox, Debbie Gibson ve New York Valisi George E. Pataki gibi ünlüler LYME hastası. LYME’ın bu kadar gündemde olduğu ABD’de bulundukları konum gereği sürekli sağlık kontrollerinden geçen kişilerin bile bu hastalığı taşıdığının sonradan ortaya çıkması salgının boyutunu gözler önüne sermektedir. Örneğin, eski ABD başkanı George W. Bush’un aniden ortaya çıkan bazı sağlık sorunları ve karakterindeki ani değişikliklerden şüphelenen doktorları 2006 yılında kendisinde LYME hastalığı olduğunu ortaya çıkarmış ve tedavisine başlamıştır. Dolayısıyla şehirlerde yaşayarak bazı hastalıklardan saklandığımız yanılgısına düşsek de, Beyaz Saray’da yaşamanın bile vektörel hastalıklardan saklanmak için yeterli olmadığı ortadadır. MS hastalığıyla gündeme gelen Serdar Ortaç’ın da LYME hastası olabileceğini düşünüyorum. Serdar Bey’e acizane tavsiyem, önce kas ağrıları sonra bir göz rahatsızlığı ve en sonunda MS tanısı konulmuş. Bir öğrencim 3 yıl önce MS hastasıydı. Tahlilleri yaptırdık ve LYME olduğu ortaya çıktı. Amerika’da doktorlar MS tanısı koymadan önce LYME testi isterler. Serdar Bey’in bu testi yaptırmasında fayda var.

TOPRAKLA GELEN– Özellikle kırsalda besici aileler ya da odun toplayan çiftçilerle ilgili kenelerden bulaşan KKKA ( Kırım Kongo Kanamalı Ateşi) nden kayıplarımız oluyor…Her geçen yılda KKKA hasta sayısı artıyor. Özel bir sebebi var mı?

BARBAROS ÇETİNYıllardır yaptığım araştırmalar ve son yıllarda Türkiye’de yapılan seropozitiflik çalışmaları neticesinde ülkemizde en az 10 Milyon kişinin vücutlarında bu bakteri ile yaşadığını düşünüyorum ve endişeleniyorum. Ülkemizde öldürücü olması sebebiyle 2000 yılından itibaren Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığı ön plana çıktı. Oysa keneler tarafından taşınan zoonotik etkenler arasında Bakteriyel (Tularemi LYME Hastalığı, Kene Kaynaklı Tekrarlayan Ateş), Riketsiyal (Benekli humma, Q ateşi, ehrlichiosis, Kene Kaynaklı Tifüs), Parazitik (Babesiosis) ve viral (Kene Kaynaklı Ansefalit, KKKA) bulunmaktadır. KKKA dışında kalan hastalık etmenlerinin özellikle de LYME hastalığının ülkemizde bugüne kadar pek fazla önemsenmemiştir.

Küresel ölçekte baktığımızda ise Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 117 ülkede LYME hastalığının bulunduğunu, içinde Türkiye’nin de bulunduğu 61 ülkede bu hastalığın endemik olduğunu açıkladı. Yani Türkiye’nin de arasında bulunduğu bu 61 ülkede bu hastalık yoğun şekilde yerleşmiş durumdadır. LYME’ın ülkemizde yeterince bilinmemesi ve bu nedenle gerekli incelemeler yapılmamasına rağmen, son yıllarda az da olsa farkındalık sağlanmış ve bu sayede ülkemizin her yanından LYME vakaları bildirilmeye başlanmıştır. Yapılan tarama testlerinde karşılaşılan rakamlar ise ülkemizdeki durumun ne kadar ciddi olduğunu ortaya koymaktadır.

Türkiye’de son yıllarda yapılan ve bilimsel dergilerde yayınlanan araştırma sonuçlarına göre bazı alanlarda kenelerde LYME bakterisinin yüzde 44-95.8 oranlarında bulunduğu, bazı şehirlerde ise 3 kişiden birinin LYME ile enfekte durumda olduğu ortaya konmuştur.

Türkiye’de son birkaç yıl içerisinde yapılan bilimsel çalışmalarda çok yüksek oranda seropozitiflik oranları tespit edilmiştir. Hatay yöresinde yüzde 75, Antalya’da 22.1- yüzde 35.9, Denizli’de yüzde 18.8, Kayseri’de yüzde 10, Samsun’da yüzde 14, Trabzon’da yüzde 6.6,İzmir’de yüzde 7.8 ve Ankara’da yüzde 6’dır. Isparta’da sağlıklı kişilerde yapılan bir çalışma da kene yapışma öyküsü olanlarda yüzde 17, olmayanlarda yüzde 2 oranında Borrelia burgdorferi antikor pozitifliği bulunmuştur.

Ortaya çıkan rakamlar ülkemizin de Amerika ve Almanya gibi LYME’ın çok yaygın olduğu ülkelerden biri olduğunu ve çok acil şekilde yeni araştırmaların ve tedavi yaklaşımlarının şekillenmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Aksi halde aynı AIDS’de olduğu gibi, doğru zamanda mücadeleyi başlatan ülkeler ile mücadele yapmayı başaramayan ülkelerin günümüzde bu hastalık yönünden çok farklı noktalarda olması gibi, LYME ile zamanında mücadele etmemenin sonuçları günümüzde ve gelecekte çok büyük acılara sebep olacaktır.

TOPRAKLA GELEN– Olası acıların önüne geçmek için sizce ne yapılmalı?

BARBAROS ÇETİNHasta derneklerinin de çabasıyla Amerikan eyaletlerinde LYME yasa tasarıları çıkmaya başlamıştır. Vermont eyaletinde çıkan yasa sayesinde LYME hastalarının tespit edilmesi ve tedavi edilmesi noktasında yaşanan sorunlar aşılmaya başlanmıştır. New York eyaletinde 2012 yılında 50.000’den fazla kişiye LYME tanısı konulunca, durumun ciddiyeti anlaşılmış ve yaşanan sorunları aşabilmek adına iki yasa tasarısı bugünlerde imzaya açılmıştır. 1999 yılında İlk hazırlanan LYME hastalığı ile mücadele yasa tasarısından 15 yıl sonra, LYME’ın dünya çapında “Gizli salgın” olduğunun anlaşılması ile özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde 2013-14 yıllarında 6 Eyalette (Connecticut, Delaware, Maryland, Minnesota, New Jersey ve Rhode Island) LYME yasaları kabul edilmiştir. Diğer birçok Eyalette ise hazırlanan yasa tasarıları onaylanmayı beklemektedir.

Geçen yıl LYME hastalığı ile ilgili 2 kanun (HR 610-HR611) Amerikan Temsilciler Meclisinde acil koduyla görüşmeye açılmıştır. Yeni bir LYME yasa tasarısı 2015 yılı Şubat ayında imzaya açıldı! ABD’de eski sosyal güvenlik yasaları nedeniyle LYME hastalığının teşhis ve tedavisinin yeteri düzeyde karşılanamaması bu yeni yasalarla giderilecektir. LYME hastalığının, dünyada olduğu gibi Türkiye’de hızla yayılmaya başladığı düşünüyorum. Ancak, Türkiye’de test yaptırma imkanı sadece Ankara ve İstanbul’da büyük laboratuvarlarda mevcut. Bu bakteri, kanda gezmiyor. Aksine vücudun en ücra köşelerine saklanıyor. Bu yüzden özellikle bu bakterinin arandığı testlerle ortaya çıkıyor. Dolayısıyla Acilen LYME ile Mücadele Eylem Planının hazırlanması ve ABD’de de olduğu gibi bir an önce LYME klinik ve laboratuarlarının kurulması gerekiyor.

NOT:  Bu konuda yapılmış özel bir söyleşiyi şu linkten izleyebilirsiniz…

https://www.youtube.com/watch?v=can7uyXCKSQ


Yazı hakkında yapılan yorumlar

avatar
  Yorumunu Takip Et  
Bildir

Haber Bülteni

Toprakla Gelen sitesinde paylaşılan son dakika haberleri ve özel röportajları anında posta kutunda görmek ister misin?


Sosyal Medyada Biz

Yazarlarımız

Enver OlgunsoyTüm
Yazıları
Sinan DoğanTüm
Yazıları
Özgür KurşunTüm
Yazıları
Türker AdakaleTüm
Yazıları
Özdem EkinciTüm
Yazıları
Aydın ŞenerTüm
Yazıları
Destina AkgünTüm
Yazıları