EMAYE…BURAM BURAM NOSTALJİ

Destina Akgün 15 Ocak 2019

Destina AKGÜN

Eski zamanları yad ederken geniş aile sofralarından, birlikte geçirilen zamanlardan ve aile büyüklerinin mutfak telaşlarından bahsetmeden geçmek olmaz tabii ki! Ah hele bir de o mis kokulu anneanne mutfaklarının boy boy çiçekli emaye tencereleri, çaydanlıkları, tavaları, hamur tekneleri, süzgeçleri ve kahve cezveleri yok mu bizi bizden alan! Unutulmaz…

Eskilerin çinko ya da emaye olarak adlandırdıkları malzemeden yapılan mutfak, süs ve takı eşyaları günümüzde de oldukça popüler. Eski üretim emaye mutfak ürünleri artık eskici vitrinlerini süslese de, aile yadigârı olarak değer verip kullananlar da azımsanamayacak kadar çok. Eskilerini keyifle kullananları gördükçe “Çinko mu? Bizde de vardı, attık! Tüh!” diye hayıflananlara da sıkça rastlamak mümkün.

Emaye kelimesinin Eski Almanca “smelzan” dan türediği, daha sonraları Eski Fransızcada “esmail” olarak kullanılan kelimenin günümüzdeki hali ise Fransızca “email” (emay)dan gelmektedir. Türkçede ise emayın karşılığı minedir.

Endüstri devriminden sonra seri üretime geçen emayenin tarihi aslında çok eskilere dayanmaktadır. Bilinen ilk emayeli ürün Kıbrıs’ta Miken Uygarlığına ait bir mezardan çıkartılan cloissone tekniği ile yapılmış mine bezemeli altı adet altın yüzüktür. Üretildiği dönem M.Ö.1230-M.Ö.1050 olarak tahmin edilmektedir. Eski Mısır, Çin ve Roma İmparatorluğu dönemlerinde de kullanıldığına dair bulgular saptanmıştır. Özellikle M.S.4-12. yüzyılda Bizans İmparatorluğu döneminde mücevher, ikona ve süslemelerde mine yoğun olarak kullanılmıştır. Bu eserlerde kullanılan Cloissoine tekniğinde altın plaka üzerine motifi belirleyici ince altın teller yerleştirilip arasına renkli emay uygulaması yapılmıştır. Diğer bir teknik olan Champleve ise metal objeler üzerine kazılan desenlerin mine ile doldurulması işlemidir.

Çarlık Rusyası ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde de özellikle ziynet eşyalarında, altın ve gümüş objelerde, madalyalarda emaye kullanılmıştır.

EMAYE NASIL YAPILIR?

Cam tozlarına silisyum, soda, boraks, kurşun oksit ve renk verici metal oksitlerin ilave edilmesiyle oluşturulan birleşim bakır, altın, gümüş, çelik, alüminyum gibi metallerin üzerine aktarılarak 800-900 derecede pişirilip sabitlenir. Saf nikel ve pirinç üzerine bu işlem uygulanmaz. Oksitlerin erimesiyle cam görüntüsünde pürüzsüz, sert bir yüzey elde edilir.

EMAYE ÜRÜNLER SAĞLIKLI MIDIR?

Dikkatli kullanımla uzun yıllar gönül rahatlığı ile kullanabileceğiniz emaye mutfak eşyalarında en önemli husus sır altındaki metalin darbe veya çizik sonucunda ortaya çıkmasıdır ki bu durumda yiyecek ile temasının sakıncalı olduğu belirtilmektedir. 220-250 derecede fırın kullanımına uygundur. Kolaylıkla temizlenebilir olması ve mikrop barındırmaması da diğer malzemeler arasında emayeye avantajlı bir konum sağlamaktadır.

Mutfak dışında günümüzde buzdolabı, fırın gibi dayanıklı ev aletlerinde, tıbbi malzemelerde, sobalarda, sıhhı tesisat malzemelerinde de sıklıkla kullanılır.


1
Yazı hakkında yapılan yorumlar

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
PInar kirmizioglu Recent comment authors
  Subscribe  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
PInar kirmizioglu
Ziyaretçi
PInar kirmizioglu

Sağol sevgili Destina, harika. Korkum gereksizmiş

Haber Bülteni

Toprakla Gelen sitesinde paylaşılan son dakika haberleri ve özel röportajları anında posta kutunda görmek ister misin?


Sosyal Medyada Biz

Yazarlarımız

Nihat DELİBAŞITüm
Yazıları
Enver OlgunsoyTüm
Yazıları
Özgür KurşunTüm
Yazıları
burcuesmerTüm
Yazıları
Türker AdakaleTüm
Yazıları
Aydın ŞenerTüm
Yazıları
Sinan DoğanTüm
Yazıları
Özdem EkinciTüm
Yazıları
Destina AkgünTüm
Yazıları
Erdim ERDURANTüm
Yazıları