BAMBU BİTKİSİ VE KULLANIM ALANLARI

Toprakla Gelen 26 Kasım 2018

CELAL BOLLUK Kimyager

Bambu bitkisi bazı ülkelerde yüzyıllardan beri bilinip kullanılmakla beraber ülkemizde ve bazı diğer ülkelerde son yıllarda daha yakından tanınmış ve bundan yapılan ürünler daha fazla bilinir ve kullanılır olmuştur. Ülkemizde, Avrupa’da ve Amerika’da yeni sayılabilecek ürünlerden birisi de bambu bitkisi ve bundan üretilen giysiler ve diğer birçok üründür.

Tarih boyunca insanoğlu için; yaşam standardının yükselmesi, devamlı farklı ihtiyaçların doğması ve yeniliklere olan merak tekstilde de insanların farklı ürünlere yönelmesine neden olmuştur. Özellikle çevre ve sağlık bilincinin artması bu yönelmede en önemli etken olmuştur.

Bambu bitkisi buğdaygiller familyasından bir bitkidir ve doğada binden fazla çeşidi olduğu bilinmektedir. Ağaç gibi büyüyen, tahtalaşan bir kabuğa sahip olan ve 40 metre uzunluğa, 80 cm. çapa kadar büyüyen bitkilerden, ot gibi büyüyen, tahtalaşmayan ve boyları 1 metreyi geçmeyen otsu bitkilere kadar çok değişik çeşitleri vardır.

ANA VATANI UZAK DOĞU ÜLKELERİ

Bambunun ana vatanının Uzak Doğu ülkeleri olduğu bilinmekle beraber hangi ülke olduğu konusunda değişik görüşler vardır. Dünya üzerinde en çok yetiştirildiği bölgeler Asya Kıtası’nın güney kısımlarını içine alacak şekilde Hindistan’dan başlamak üzere tüm Güneydoğu Asya ülkeleri; özellikle Çin, Afrika Kıtası’nın orta ve güney kısımları ile Güney Amerika Kıtası’dır. Bu dağılımdan görüleceği üzere bambu esas itibariyle tropikal bölgelerin bitkisidir. Bunun yanında yetiştirilmek istendiğinde çok değişik iklimlerde örneğin soğuk iklimlerde ve yüksek dağlarda da yetiştirilebildiği görülmüştür.

Bambu 3-4 yıl gibi kısa bir gelişme döneminde olgunluğa erişen ve çok çeşitli üretimlerde kullanılabilen bir bitkidir. Bu güne kadar tespit edilebilmiş dünyanın en hızlı büyüyen bitkisidir. Bazı çeşitleri uygun çevre koşulları içerisinde bir günde 90 cm. büyüyebilmektedir. Büyüme çıplak gözle görülebilecek kadar hızlıdır. Ülkemizde doğal olarak yetiştirilen bir bitki değildir. Hobi amaçlı, deneme amaçlı yetiştirenler ve süs amaçlı çoğaltanlar olduğu ise bilinmektedir.

Bu bitkiden çok değişik ürünler üretilebilir. Ülkemizde 40 – 50 yıl önceden başlayarak ilk görülen ürünler Güneydoğu Asya Ülkeleri’nden ithal edilen tepsi, tabak, kase, çay tabağı, kesme tahtası, şekerlik, peçetelik, vazo gibi çeşitli mutfak eşyaları ve aksesuarlar olmuştur. Bunların yanında kağıt, mobilya, yapı, gıda, kimya endüstrisi gibi sektörlerde de kullanılabilir. Uygun olan çeşitlerin gövdesi ahşabın kullanılabildiği tüm alanlarda; mobilya yapımından çeşitli aksesuarlara kadar çok değişik amaçlarla kullanılabilir.

ANTİBAKTERİYEL ÖZELLİĞE SAHİP

Bambu lifleri içerdiği ve “bambu kun” denilen madde sayesinde antibakteriyel özelliğe sahiptir. İç giyimde kullanıldığında ciltte bakterilerin üremesine ve alerji oluşmasına engel olur. Yapılan bazı testlerde bambu liflerine ve pamuk liflerine bakteri bulaştırılmış ve bir süre sonra bambu lifinin üzerindeki bakteri miktarının azaldığı, pamukta ise bakteri miktarının arttığı gözlemlenmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken konu lif üretimi sırasında çeşitli kimyasalların kullanılması ve bu işlemlerin bambu liflerinde antibakteriyel özelliğine zarar vermesidir. Uygulanan işlemlerin bu özelliğe en az zarar veren metotlardan seçilmesi gerekir.

Bambu son yıllarda tekstil ve giyim ürünlerinde de sıklıkla kullanılmaya başlamıştır. Sadece bambu ipliği kullanılarak çeşitli giyim eşyaları üretilebildiği gibi pamuk ipliği ve çeşitli sentetik ipliklerle de değişik oranlarda karıştırılarak kullanılması mümkündür. Karışım ipliklerle üretim yapılmak istendiğinde; karışımda bambu lifinin yer alması son ürünün antibakteriyel özelliğini olumlu yönde etkilemektedir. Karışımlarda bambu lifinin miktarı arttıkça daha yüksek düzeyde antibakteriyel özellik elde edilir. Etkili bir antibakteriyel özellik elde etmek için karışımda bambu lif oranının en az yüzde 70 oranında olması tavsiye edilmektedir.

EV  TEKSTİLİ VE GİYİMDE TERCİH EDİLİYOR

Bambunun ev tekstili ve giyim eşyalarında tercih edilmesinin nedeni yapısının suyu ve rutubeti emiş gücünün yüksek olmasıdır. Liflerinin mikroskop altında incelenmesinde görülmüştür ki bambu liflerinin üzerinde çok miktarda mikro boşluk ve çukurlar vardır ve nem tutma ve havalanma özelliğine sahiptir. Bu özelliği nedeniyle vücutta oluşan teri çekmekte, serinlik hissi vermekte ve giyim sektöründe özellikle yazlık giysiler için tercih edilmektedir. Böylece doğal bambu liflerine “nefes alan lifler” denilebilir.

Bambu liflerinden üretilen kumaşlar yumuşaktır. Adeta kaşmir ve ipek tuşesine yakın yumuşaklığa sahiptir (tuşe: dokunma, dokunuş anlamındadır ve bir ürünün tutumunu, yumuşaklığını tanımlamak için kullanılır). Bambu lifi doğal bir parlaklığa sahiptir ve merserize etmek gerekli değildir (merserizasyon: kumaşın parlaklığının, mukavemetinin ve stabilitesinin arttırılması için yapılan işlemdir). Bambunun diğer bir özelliği de ultraviyole ışınları kırma özelliğidir. Bu nedenle yazlık giysilerde ve perde yapımında kullanılması zararlı güneş ışınlarından korunma yönünden önemlidir.

Bambu ipliği doğal yapısı nedeniyle beyaz renkli ve ince bir ipliktir. İnce olmasına rağmen örme, dokuma işlemlerine uygun ve yıpranmaya karşı dayanıklıdır. Dokuma sırasında ortam neminin yüzde 65–75 oranında olması önerilmektedir. Bu oranın temin edilmesi için işlemin yapıldığı ortamın neminin bir şekilde ayarlanması gerekir. (Ortama su buharı püskürtmek gibi.) Diğer taraftan yaş mukavemeti oldukça düşüktür. Bu nedenle boyama ve terbiye işlemlerinde dikkatli olmak gerekir. Boyandığında boyayı çok iyi çeker, ışıltılı ve parlak bir görünüm alır.

YÜZYILLAR BOYUNCA FAYDA SAĞLADI

Bambunun doğal olarak yetiştiği yerlerde insanlar yüz yıllar boyunca bambudan birçok alanda faydalanmışlardır. Günümüzde gittikçe artan faydalanma şekli ise ev tekstili, banyo malzemesi, battaniye ve iç ve dış giyim eşyaları olmuştur. Bambudan yapılan nevresim takımları; yani çarşaf, nevresim, yastık örtüleri, yatak örtüleri hem sağlıklı hem de son derece rahat bir kullanıma sahiptir. Yorgan ve yastık içine konulan dolgu maddelerinin de diğer bir elyaf ile karıştırılarak bambu liflerinden yapılması mümkündür. Bambu kumaşlar üzerlerine uygulanan baskı boyasını çok iyi emer ve çok şık gözükürler.

Havlu ve bornoz takımlarında nemi çok iyi emdiği, hatta tamamen pamuktan yapılmış havlu ve bornozdan daha iyi emdiği için tercih edilir. Bazı araştırıcılar bambu ürünlerin yıkandıkça daha yumuşadığını ifade etmektedirler. Bu durum nedeniyle yıkama sürecinde tamamen kimyasallardan yapılan yumuşatıcı kullanılmasına ihtiyaç kalmaz. Pamuktan yapılmış havlu ve bornozların yıkandıkça sertleşmesi karşısında önemli bir avantajdır. Bu tür ürünler tamamen bambu liflerinden yapılabildiği gibi değişik oranlarda pamuk ile karıştırılarak da yapılabilir. Bambu/pamuk karışımı yapıldığında ve boyandığında elde edilen tekstil ürünlerinde yanardönerlik ya da iki renk oluşumu gözlenebilmesi ayrı bir enteresan durumdur.

HAFİFLİK VE SERİNLİK HİSSİ VERİR

Giyim eşyalarında kullanılan bambu lifi; yetişme yeri, gelişim ve üretim itibariyle Asya kökenli olan ve Moso bamboo (Phylloostachys heterocycla rubescens) olarak adlandırılan bambu çeşididir. Lif elde etmek için 2-4 yıllık bambular en uygun olanlarıdır. Bu bitkiden liflerin elde edilip iplik haline getirilmesi oldukça uzun bir takım fiziksel ve kimyasal işlemleri gerektirir. Hafif olması, serinlik hissi vermesi, kaşmir ve ipek yumuşaklığında olması, teri hızlıca emmesi, parlak görünüşlü olması gibi özellikleri nedeniyle oldukça avantajlı bir lif ve kumaş çeşididir.

Bambu ipliğinden erkek ve kadın iç ve dış giyim eşyaları ve çorap üretilebildiği gibi çeşitli hijyenik ürünler, tıbbi tekstil ürünleri, bandaj, maske, hastane giysileri de üretilmektedir. Ayrıca gıda ambalajlarından, hijyenik bez ve tampon üretimine kadar geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. Özellikle giyim eşyalarının organik olarak üretilmiş olanları da piyasada uzunca bir zamandan beri yerini almıştır. Türkiye’de üretilen bambu ipliği ve bambu ipliğinden üretilen tekstil ürünleri hem iç piyasaya arz edilmekte hem de ihraç edilmektedir.

KAĞIT YAPIMINDA DA KULLANILIR

Bambu ipliği ve diğer iplikler ve bunlardan üretilen mamullerin ekonomik yönü kıyaslandığında ise durum şudur. En ucuz ürün pamuk lifi ve mamulleri, sonra viskon lifi ve mamulleri ve en yüksek fiyatlısı da bambu lifi ve mamulleridir. Belki de bu göreli yüksek fiyat nedeniyle bambu ürünler piyasada ve kullanımda hak ettiği yeri bulamamaktadır.

Bambu bitkisi selüloz oranının yüksek olması nedeni ile kağıt yapımında da kullanılmaktadır. Günümüzde kağıt kullanım ve israfının ne derece yüksek olduğu ve bu nedenle ormanlarımızın ne kadar büyük bir baskı altında olduğu düşünüldüğünde, kağıt üretiminde bambu kullanılmasının ne kadar önemli olduğu anlaşılacaktır. Kağıt üretiminde kullanılan bambu bitkileri birkaç yıllık olmasına karşın, ağaçlar birkaç on yıllıktır. Birim alandan üretilen selüloz miktarı yönünden de bambu tercih edilen bir bitkidir. Bu özelliği nedeniyle kısa sürede yenilenebilir bir üründür ve çevrecidir.


1
Yazı hakkında yapılan yorumlar

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
Seval Atılır Recent comment authors
  Yorumunu Takip Et  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
Seval Atılır
Ziyaretçi
Seval Atılır

Anamur’da yaşıyorum. Bu bölgesulak ve sıcak. Bence bambu yetiştiriciliğine çok uygun. Denize yakın kamışlık boş alanlar değerlendirilebilir ama bitki nereden temin edilebilir, bilemiyorum.

Haber Bülteni

Toprakla Gelen sitesinde paylaşılan son dakika haberleri ve özel röportajları anında posta kutunda görmek ister misin?


Sosyal Medyada Biz

Yazarlarımız

Enver OlgunsoyTüm
Yazıları
Sinan DoğanTüm
Yazıları
Özgür KurşunTüm
Yazıları
Türker AdakaleTüm
Yazıları
Özdem EkinciTüm
Yazıları
Aydın ŞenerTüm
Yazıları
Destina AkgünTüm
Yazıları